Toezeggingen van ambtenaren: wat voor waarde hechten we daaraan?

Voor 29 mei 2019 – juridisch gezien – doorgaans niet zo veel. Na de uitspraken van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (ABRS), de hoogste bestuursrechter, op 29 mei 2019 misschien wat meer.

Vertrouwensbeginsel / gerechtvaardigd vertrouwen
De ABRS heeft op 29 mei 2019 een tweetal belangrijke uitspraken gedaan over het zogenaamde vertrouwensbeginsel of wel het gerechtvaardigde vertrouwen.

U bent een burger / initiatiefnemer en heeft een gesprek gehad met een ambtenaar waarin allerlei zaken zijn besproken en in uw beleving toezeggingen zijn gedaan en achteraf blijkt dat deze toezeggingen eigenlijk niets waard zijn of toch net iets anders moeten worden uitgelegd. Als u een gemeente bijvoorbeeld hiermee confronteert, krijgt u vaak het standaard antwoord dat ‘de toezeggingen niet zijn gedaan door een wethouder of het College, maar slechts door een ambtenaar die niet bevoegd is om toezegging te doen’. U als burger / initiatiefnemer blijft met een wrang gevoel achter en vraagt zich af wat een gesprek met een ambtenaar eigenlijk voor zin heeft gehad?

Anders om. U bent een ambtenaar en u heeft een goed gesprek gehad met een burger / initiatiefnemer van een project en u heeft deze burger / initiatiefnemer in het algemeen geïnformeerd over de wijze waarop zaken kunnen worden geregeld (bijv. verlenen van een vergunning, subsidie etc.). De burger / initiatiefnemer gaat met deze informatie tevreden naar huis. Achteraf blijkt echter dat het project niet soepel loopt omdat niet aan criteria wordt voldaan en de burger / initiatiefnemer vindt dat u als ambtenaar allerlei toezeggingen heeft gedaan waaraan deze burger / initiatiefnemer u wil binden. Dat was echter nooit de bedoeling geweest van het gesprek, u wenste enkel algemene informatie verstrekken. U kon ook geen concrete en bindende toezeggingen doen want u als ambtenaar bent daarvoor helemaal niet bevoegd. De burger / initiatiefnemer maakt veel stampij en stapt naar de wethouder. U als ambtenaar blijft met een wrang gevoel achter en vraag zich af wat u eigenlijk in zo’n gesprek nog wel kunt zeggen?

Een beroep doen op het gerechtvaardigde vertrouwen dat een ambtenaar zou hebben gewekt door de mededelingen die hij had gedaan in een gesprek (of zelfs op papier) was tot 29 mei 2019 juridisch gezien bijna onmogelijk. Een ambtenaar is doorgaans immers niet bevoegd om namens het bestuur bindende uitspraken te doen en dus kon een ambtenaar ook geen gerechtvaardigd vertrouwen wekken.

Na de uitspraken van 29 mei 2019 lijkt het doen van een beroep op het vertrouwensbeginsel iets eenvoudiger, met name omdat de strikte bevoegdheidsverdeling minder relevant wordt geacht en er een belangenafweging moet worden gemaakt (evt. met toekenning van een schadevergoeding).

Stappenplan Wattel beoordeling beroep vertrouwensbeginsel
De ABRS heeft zich in de zaak over een beroep op het vertrouwensbeginsel die speelde over een Amsterdams dakterras (ECLI:NL:RVS:2019:1694) laten adviseren door staatsraad advocaat-generaal mr. P.J. Wattel. In zijn advies (ECLI:NL:RVS:2019:896) aan de ABRS heeft mr. P.J. Wattel een 3-stappenplan geïntroduceerd op basis waarvan een beroep op het vertrouwensbeginsel moet worden beoordeeld.

Deze stappen zijn als volgt:
1. Is er sprake van een toezegging: Juridische kwalificatie van de uitlating en/of gedraging waarop de betrokkene zich beroept? Kan deze uitlating en/of gedraging wordt gekwalificeerd als een toezegging?
2. Toerekenen toezegging aan bestuursorgaan: Als er sprake is van een toezegging, kan deze toezegging aan het bevoegde bestuursorgaan worden toegerekend?
3. Belangenafweging: Wat is de betekenis van het gewekte vertrouwen bij de uitoefening van deze bevoegdheid? Moet het gewekte vertrouwen worden nagekomen? Welke belangen spelen een rol?

Deze drie stappen behoeven enige toelichting.

Ad 1 Toezegging
Van een toezegging is niet zomaar sprake. Hiervoor zijn een aantal aspecten van belang:

  • Betrokkene heeft de bewijslast: wat voor uitlating is er gedaan? Mondeling of schriftelijk? Welbewuste uitlating of een vage c.q. algemene uitlating?
  • Betrokkene moet te goeder trouw zijn: de betrokkene moet de juiste informatie en context hebben gegeven aan de ambtenaar
  • Betrokkene heeft een onderzoeksplicht: Als de betrokkene had moeten beseffen dat de uitlating niet door de betreffende ambtenaar kon worden gedaan of in strijd met het recht was dan is er geen sprake van een toezegging;
  • De deskundigheid van de betrokkene speelt een rol;
  • Als er een specifiek voorbehoud is gemaakt door de ambtenaar, kan er geen sprake van een toezegging zijn. Het bestuursorgaan kan zich overigens niet verschuilen achter een algemene disclaimer.

Ad 2 Toerekenbaarheid
Zoals geschreven wordt de strikte bevoegdheidsverdeling enigszins losgelaten. Van belang is daarom dat de toezegging is gedaan door de juiste ambtenaar. De toezegging moet dus zijn gedaan door een ambtenaar die ook daadwerkelijk iets kon zeggen over de kwestie waarover de uitlatingen zijn gedaan (zoals bijv. een inspecteur bouw- en woning toezicht, of een medewerker vergunningverlening of handhaving, maar niet de algemene baliemedewerker).

Ad 3 Belangenafweging
Als stap 1 en stap 2 succesvol zijn doorlopen, moet worden vastgesteld dat er gerechtvaardigd vertrouwen is gewekt en dus dat een beroep op het vertrouwensbeginsel in principe terecht is. Echter de ABRS is van mening dat dat niet betekent dat aan dit vertrouwensbeginsel dan ook een consequentie moet worden verbonden die in het voordeel is van de betrokkene. Moet het gerechtvaardigde vertrouwen worden nagekomen? Er kunnen immers nog andere belangen spelen die zwaarder wegen dan het belang van het nakomen van het gewekte vertrouwen.

Belangen die zwaarder kunnen wegen kunnen zijn bijvoorbeeld:

  • strijd met de wet
  • strijd met het algemeen belang
  • strijd met belangen van derden

De ABRS stelt wel dat als er andere belangen zijn die zwaarder wegen en dus het beroep op het vertrouwensbeginsel opzij gezet kan worden, dit wellicht betekent dat er een schadevergoeding moeten worden uitgekeerd. De ABRS laat zich niet uit over de situaties waarbij een schadevergoeding aan de orde zou kunnen zijn.

In de Amsterdamse dakterras zaak was het beroep op het vertrouwensbeginsel terecht. Er was immers veel bewijs dat deskundige ambtenaren van Bouw- en Woningtoezicht van de gemeente Amsterdam toezeggingen hadden gedaan die het College van B&W van Amsterdam kon worden toegerekend. Van zwaardere belangen was geen sprake. Het gewekte vertrouwen moest dus worden nagekomen. In de Zoetermeerse zaak over de intrekking van de omgevingsvergunning ging het beroep op het vertrouwensbeginsel mis. In de Zoetermeerse zaak struikelde de betrokkene over stap 3, er waren omstandigheden die maakten dat de toezegging die toerekenbaar was aan het College niet moest worden nagekomen.

Conclusie en tip
Een terecht beroep doen op het vertrouwensbeginsel is sinds de uitspraken van 29 mei 2019 op papier waarschijnlijk wat eenvoudiger geworden. In de praktijk verwacht ik niet dat een beroep op het vertrouwensbeginsel vaker wordt gehonoreerd (dat schrijft de ABRS zelf overigens ook).

Het stappenplan van Wattel biedt duidelijkheid over de criteria die moeten worden getoetst. Voldoen aan die criteria voor een burger / initiatiefnemer zal in werkelijkheid echter moeilijk zijn.

Het stappenplan van Wattel biedt de rechter ook betere argumenten om een afwijzing van een beroep op het vertrouwensbeginsel te motiveren. Een goede motivering maakt een uitspraak doorgaans beter te accepteren, zowel voor een burger / initiatiefnemer als voor een ambtenaar. Dat is in ieder geval winst!

Tip: wees duidelijk in uw communicatie en de bedoeling van een gesprek! Bevestig de inhoud van een gesprek schriftelijk, zodat misverstanden kunnen worden voorkomen of onterechte verwachtingen direct kunnen worden bijgesteld.

Heeft u vragen over een kwestie waarin toezeggingen van een ambtenaar aan de orde zijn, neem gerust contact met mij op. Halsten advocaten helpt u graag verder.

Nieuws

  • Toezeggingen van ambtenaren: wat voor waarde hechten we daaraan?

    Voor 29 mei 2019 – juridisch gezien – doorgaans niet zo veel. Na de...
    Lees meer >>
  • Actualiteiten jurisprudentie geluid - april 2019

    Onderstaand artikel schreef Daniëlla Nijman voor www.geluidnieuws.nl
    Lees meer >>
  • Actualiteiten jurisprudentie geluid - februari en maart 2019

    Onderstaand artikel schreef Daniëlla Nijman voor www.geluidnieuws.nl
    Lees meer >>
meer nieuws >>


Twitter




Halsten advocaten

T: 085 488 59 80
F: 085 488 59 81
E: info@halstenadvocaten.nl
KvK: 59757299

Amsterdam

Cruquiusweg 111G
1019 AG Amsterdam

Eindhoven

High Tech Campus 9 (K 0.17)
5656 AE Eindhoven